Erfbelastingsplanning in België: welke strategieën werken echt

Erfbelastingsplanning komt neer op een paar wettelijke keuzes die je bij leven maakt: wat je schenkt, wanneer je schenkt, aan wie je iets nalaat en wat je in een testament vastlegt. Er bestaat geen truc die de erfbelasting laat verdwijnen. Wel kan het verschil tussen niets doen en vooruitdenken flink oplopen, zoals de rekenvoorbeelden hieronder tonen.

We houden het bij strategieën die we met de officiële tarieven kunnen onderbouwen. De rekenvoorbeelden gelden voor een overlijden in 2026 en voor iemand die in Vlaanderen woonde, tenzij anders vermeld. Je notaris berekent altijd het exacte bedrag voor jouw situatie.

Eerst: welk gewest bepaalt het tarief?

Voor de erfbelasting telt de fiscale woonplaats van de overledene. Woonde die in de vijf jaar voor het overlijden in meer dan één gewest, dan geldt het gewest waar hij of zij in die periode het langst woonde. Waar de woning ligt, speelt geen rol. Voor de schenkbelasting geldt dezelfde regel, maar dan voor de fiscale woonplaats van de schenker.

Vlaanderen heft de erf- en schenkbelasting zelf via de Vlaamse Belastingdienst. In Brussel en Wallonië doet de FOD Financiën dat nog. De Vlaamse regering heeft een hervorming van de erfbelasting aangekondigd, maar volgens vlaanderen.be is daar nog niets over beslist. De huidige tarieven blijven dus gelden.

Strategie 1: schenken met registratie

Wat je bij leven schenkt en laat registreren, betaalt schenkbelasting in plaats van erfbelasting. Volgens notaris.be komt de fiscus een geregistreerde schenking van geld later niet alsnog belasten, ook niet als de schenker kort daarna overlijdt. Voor roerende goederen zoals geld of aandelen is het schenkingstarief bovendien vlak, hoe groot het bedrag ook is.

Gewest van de schenker	Rechte lijn en partners	Andere personen
Vlaanderen	3%	7%
Brussel	3%	7%
Wallonië	3,3%	5,5%

Wie als partner telt, verschilt per gewest. In Vlaanderen en Brussel gaat het om je echtgenoot, je wettelijk samenwonende partner en je feitelijk samenwonende partner met wie je op de dag van de schenking minstens een jaar samenwoont. In Wallonië gaat het om echtgenoten en wettelijk samenwonenden. Meer over de tarieven lees je in hoeveel is schenkbelasting in België.

Rekenvoorbeeld 1: spaargeld schenken of laten erven

Een moeder zonder partner heeft €300.000 spaargeld en één kind. Laat ze alles na, dan betaalt het kind op dat roerende deel deze erfbelasting.

Schijf	Tarief	Erfbelasting
€0 tot €50.000	3%	€1.500
€50.000 tot €250.000	9%	€18.000
€250.000 tot €300.000	27%	€13.500
Totaal		€33.000

Schenkt ze eerder €100.000 via een geregistreerde bankgift, dan betaalt het kind 3% schenkbelasting, dus €3.000. Bij het overlijden blijft €200.000 over: €1.500 op de eerste €50.000 en 9% op de volgende €150.000, dus €13.500. Dat is €15.000 erfbelasting. Samen betaalt het kind €18.000 in plaats van €33.000.

Het voordeel komt uit de hoogste schijven: de schenking haalt geld weg uit de schijf van 27% en belast het aan 3%. De moeder moet het geld natuurlijk echt kunnen missen, want een schenking is definitief.

Strategie 2: onroerend goed schenken in stappen

Een schenking van een woning of grond gaat altijd via de notaris en wordt progressief belast. In alle drie de gewesten gelden dezelfde schijven: 3% tot €150.000, 9% tot €250.000, 18% tot €450.000 en 27% daarboven voor schenkingen in rechte lijn en tussen partners. Voor andere personen is dat 10%, 20%, 30% en 40%. In Wallonië vallen feitelijk samenwonenden niet onder het partnertarief.

Omdat het tarief stijgt met het bedrag, kan schenken in delen lonen. Vlaanderen heeft daar een rem op, het progressievoorbehoud. Volgt binnen minder dan drie jaar een nieuwe onroerende schenking tussen dezelfde schenker en dezelfde begiftigde, dan wordt de eerste schenking bij de tweede opgeteld. Het tarief op de tweede schenking begint dan waar de eerste eindigde.

Rekenvoorbeeld 2: €300.000 onroerend goed in één of twee keer (Vlaanderen)

Scenario	Berekening	Schenkbelasting
In één keer	3% op €150.000 (€4.500) + 9% op €100.000 (€9.000) + 18% op €50.000 (€9.000)	€22.500
Twee keer €150.000, minder dan drie jaar na elkaar	€4.500 + 9% op €100.000 (€9.000) + 18% op €50.000 (€9.000)	€22.500
Twee keer €150.000, minstens drie jaar na elkaar	€4.500 + €4.500	€9.000

Dit is de Vlaamse regel. Schenk je vanuit Brussel of Wallonië, vraag dan aan je notaris hoe opeenvolgende schenkingen daar behandeld worden. Wie een woning schenkt, geeft ze ook echt weg. Lees daarom eerst de nadelen van een schenking van onroerend goed.

Strategie 3: niet-geregistreerde schenkingen en de vijfjarenregel

Een handgift of bankgift hoef je niet te laten registreren. Doe je dat niet, dan betaal je geen schenkbelasting. Maar overlijdt de schenker binnen vijf jaar, dan moet de schenking toch in de aangifte van nalatenschap en betaalt de begiftigde erfbelasting op het bedrag.

Die termijn van vijf jaar geldt in Vlaanderen voor schenkingen vanaf 1 januari 2025, in Brussel vanaf 1 januari 2026 en in Wallonië vanaf 1 januari 2022. Voor oudere niet-geregistreerde schenkingen blijft het drie jaar. In rekenvoorbeeld 1 zou een niet-geregistreerde bankgift van €100.000 bij een overlijden binnen die termijn opnieuw meetellen, en betaalt het kind opnieuw €33.000. Registreren kost daar €3.000, maar geeft zekerheid.

Strategie 4: spreiden over meer erfgenamen

De erfbelasting wordt per erfgenaam berekend, dus elke erfgenaam begint opnieuw in de laagste schijf. Wie een deel bij testament aan kleinkinderen nalaat, spreidt het vermogen over meer mensen. Kleinkinderen zijn verwanten in rechte lijn en betalen hetzelfde tarief als kinderen.

Rekenvoorbeeld 3: kleinkinderen in het testament

Neem opnieuw de moeder met €300.000 spaargeld en één kind, zonder schenking. Laat ze bij testament €50.000 na aan elk van haar twee kleinkinderen, dan erft het kind €200.000 en betaalt het €15.000. Elk kleinkind betaalt 3% op €50.000, dus €1.500. Samen is dat €18.000 in plaats van €33.000.

Een testament moet wel binnen het erfrecht blijven. Volgens notaris.be hebben kinderen samen recht op de helft van de nalatenschap. De andere helft is het beschikbaar deel, dat je vrij kunt nalaten of schenken. De langstlevende echtgenoot heeft ook een voorbehouden erfdeel, in vruchtgebruik.

Strategie 5: het aparte roerende en onroerende tarief in Vlaanderen

In Vlaanderen worden kinderen, kleinkinderen en partners apart belast op het roerende en op het onroerende deel van hun erfdeel. Elk deel doorloopt zijn eigen schijven: 3% tot €50.000, 9% tot €250.000 en 27% daarboven. Het voorbeeld van vlaanderen.be: wie van zijn moeder €150.000 onroerend en €50.000 roerend erft, betaalt €10.500 plus €1.500, samen €12.000. Zonder die opsplitsing zou dat €15.000 zijn.

Voor planning betekent dit dat je per categorie moet kijken welk deel in de hoge schijven valt. Brussel en Wallonië kennen die opsplitsing niet. Daar geldt één schaal op het volledige netto erfdeel, na een abattement voor erfgenamen in rechte lijn en partners dat van de laagste schijven afgaat: €15.000 in Brussel, €12.500 in Wallonië met nog eens €12.500 extra als het netto erfdeel niet hoger is dan €125.000.

Strategie 6: de gezinswoning en de partner

In Vlaanderen betaalt de langstlevende partner geen erfbelasting op zijn of haar deel in de gezinswoning. Dat geldt voor gehuwden, wettelijk samenwonenden en feitelijk samenwonenden die minstens drie jaar samenwoonden, zolang ze geen verwanten in rechte lijn van elkaar zijn. Een tweede verblijf valt er niet onder. Daarnaast is voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 de eerste €75.000 van het netto roerende erfdeel van de partner vrijgesteld. Wat daarboven ligt, wordt belast aan 9% en eventueel 27%.

In Brussel zijn de echtgenoot en de wettelijk samenwonende volledig vrijgesteld op hun deel in de gezinswoning. In Wallonië geldt die vrijstelling voor de echtgenoot en de wettelijk samenwonende als de woning minstens vijf jaar de hoofdverblijfplaats van de overledene was. Feitelijk samenwonenden krijgen in Wallonië geen partnertarief en geen vrijstelling op de woning, en in Brussel vallen ze niet onder het partnertarief. Meer vergelijkingen vind je in erfbelasting partner vs kind.

Strategie 7: een testament opmaken

Zonder testament bepaalt de wet wie erft. Volgens notaris.be erven feitelijk samenwonenden niet van elkaar, tenzij er een testament in hun voordeel is. In Vlaanderen betaalt een feitelijk samenwonende partner die minstens een jaar samenwoonde wel hetzelfde tarief als een echtgenoot, maar zonder testament erft die partner niet.

Een testament is ook nodig voor de singlevermindering, die in Vlaanderen sinds 1 januari 2026 de vriendenerfenis vervangt. Wie overlijdt zonder partner en zonder kinderen of kleinkinderen, kan bij testament een of meer personen aanduiden. Voor alle aangeduide personen samen kan maximaal €100.000 onder de singlevermindering vallen. Per begunstigde geldt op dat deel 3% tot €50.000 en 9% van €50.000 tot €100.000. Voor testamenten die vanaf 1 januari 2026 opgemaakt worden, speelt de vriendenerfenis fiscaal geen rol meer.

Rekenvoorbeeld 4: €100.000 aan een vriend

Situatie	Berekening	Erfbelasting
Zonder singlevermindering	25% op €35.000 (€8.750) + 45% op €40.000 (€18.000) + 55% op €25.000 (€13.750)	€40.500
Met singlevermindering op €100.000	3% op €50.000 (€1.500) + 9% op €50.000 (€4.500)	€6.000

In dit voorbeeld is de vriend de enige erfgenaam die niet tot de familie behoort. Het gewone tarief voor andere personen wordt berekend op wat die erfgenamen samen krijgen.

Waar je voorzichtig mee moet zijn

Een schenking aan een kind geldt in principe als voorschot op het erfdeel. Bij het overlijden wordt ze meegeteld bij de verdeling, zodat het kind dat een schenking kreeg minder erft dan zijn broers of zussen. Je kunt een schenking ook uitdrukkelijk buiten erfdeel doen, maar dan blijft ze beperkt tot het beschikbaar deel. Laat zulke keuzes altijd door een notaris in de akte zetten.

Als de erfgenamen de woning verkopen

De erfbelasting op een woning wordt berekend op de marktwaarde (venale waarde) van de woning. Een realistische waarde is dus belangrijk, zowel voor de aangifte als voor een latere verkoop. Met een gratis schatting weet je waar je staat. Meer over de fiscale kant lees je in woning erven in België.