Hoeveel krijgt de partner als een partner overlijdt in België?

Wat de langstlevende partner krijgt, hangt in België af van twee zaken die los van elkaar staan. Het erfrecht bepaalt wie wat erft. Dat is federaal geregeld en is overal in het land hetzelfde. De erfbelasting (in Brussel en Wallonië heet ze successierechten) bepaalt hoeveel belasting je op dat erfdeel betaalt, en die verschilt per gewest.

Hieronder zetten we beide naast elkaar voor de drie situaties die het Belgische recht kent: gehuwd, wettelijk samenwonend en feitelijk samenwonend. Een apart geregistreerd partnerschap bestaat in België niet. Wie samen een verklaring aflegt bij de gemeente, woont wettelijk samen.

Wat erft de partner volgens de wet?

Gehuwd

De gehuwde partner krijgt de sterkste bescherming. Zijn er kinderen, dan erft de langstlevende het vruchtgebruik van de hele nalatenschap en erven de kinderen de blote eigendom. Vruchtgebruik betekent dat je in de woning kunt blijven wonen of ze kunt verhuren en de huur ontvangt, en dat je de interesten van de rekeningen krijgt. De kinderen zijn economisch al eigenaar, maar kunnen de goederen pas gebruiken als het vruchtgebruik eindigt.

Zijn er geen kinderen, dan erft de langstlevende de gemeenschappelijke goederen in volle eigendom en de eigen goederen van de overledene in vruchtgebruik. De blote eigendom van die eigen goederen gaat naar de andere erfgenamen. Laat de overledene geen kinderen en ook geen andere familieleden na die erven, dan krijgt de partner de hele nalatenschap in volle eigendom. Wat precies tot de nalatenschap behoort, hangt ook af van het huwelijksvermogensstelsel.

Een gehuwde partner is bovendien reservatair erfgenaam en kan in principe niet onterfd worden. Die reserve is het vruchtgebruik op de helft van de nalatenschap, of het vruchtgebruik op de gezinswoning en de inboedel, naar keuze van de langstlevende. Een rechter kan het vruchtgebruik op de gezinswoning en de huisraad nooit omzetten in een geldsom zonder de instemming van de langstlevende.

Wettelijk samenwonend

De wettelijk samenwonende partner erft het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel. Zijn er kinderen, dan erven zij de blote eigendom van de gezinswoning en de andere goederen in volle eigendom. Ook dit vruchtgebruik op de gezinswoning kan niet zonder akkoord van de langstlevende worden omgezet.

Het grote verschil met een huwelijk is dat een wettelijk samenwonende geen reservatair erfgenaam is. Dat erfrecht kan dus met een gewoon testament of door eerdere schenkingen worden beperkt of weggenomen. Omgekeerd kan een testament de partner ook meer geven dan het vruchtgebruik van de woning, zolang de reserve van de kinderen gerespecteerd wordt.

Feitelijk samenwonend

Wie samenwoont zonder verklaring bij de gemeente, heeft geen erfrecht tegenover de partner. Zonder testament erft de langstlevende niets, ook niet na vele jaren samen. De gezinswoning is evenmin beschermd: de eigenaar kan ze verkopen zonder akkoord van de andere partner.

Met een testament kun je een feitelijke partner wel laten erven. Heb je kinderen, dan blijft de helft van je nalatenschap voor hen voorbehouden, ongeacht het aantal kinderen, en beschik je vrij over de andere helft. Zonder kinderen kan een testament de partner alles nalaten. Een testament kan wel altijd eenzijdig gewijzigd worden, ook zonder medeweten van de partner.

Situatie	Zonder testament	Reservatair erfgenaam?
Gehuwd, met kinderen	Vruchtgebruik op de hele nalatenschap	Ja
Gehuwd, zonder kinderen	Gemeenschappelijke goederen in volle eigendom, eigen goederen in vruchtgebruik	Ja
Wettelijk samenwonend	Vruchtgebruik op gezinswoning en inboedel	Nee
Feitelijk samenwonend	Niets	Nee

Hoeveel erfbelasting betaalt de partner?

Het gewest waar de overledene zijn fiscale woonplaats had, bepaalt de erfbelasting. Verhuisde hij in de laatste vijf jaar, dan telt het gewest waar hij in die periode het langst woonde. Waar de woning ligt, speelt daarbij geen rol. De belasting wordt berekend op de waarde van wat je erft, na aftrek van schulden en kosten.

Vlaanderen

Voor de Vlaamse erfbelasting is je partner de echtgenoot, de wettelijk samenwonende of de feitelijk samenwonende die op de dag van het overlijden minstens één jaar ononderbroken met de overledene samenwoonde en een gemeenschappelijke huishouding voerde. Al die partners betalen hetzelfde tarief als kinderen, en dat tarief wordt apart berekend op het roerende en op het onroerende erfdeel.

Schijf (per erfgenaam, apart voor roerend en onroerend)	Tarief
€0 tot €50.000	3%
€50.000 tot €250.000	9%
Meer dan €250.000	27%

Daarnaast gelden twee voordelen voor de langstlevende partner. Het nettoaandeel in de gezinswoning, de hoofdverblijfplaats waar jullie op het moment van het overlijden samenwoonden, is volledig vrijgesteld. Voor feitelijk samenwonenden geldt die vrijstelling pas als ze minstens drie jaar samenwoonden vóór het overlijden. Verder is voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 de eerste €75.000 van het netto roerende erfdeel vrijgesteld (het partnerabattement). Die vrijstelling neemt de laagste schijven weg; wat erboven komt, wordt belast tegen 9% en eventueel 27%. Beide voordelen gelden niet voor een partner die in rechte lijn verwant is met de overledene, zoals een inwonend kind.

Woonde een feitelijke partner minder dan een jaar samen met de overledene, dan geldt het tarief voor anderen: 25% tot €35.000, 45% van €35.000 tot €75.000 en 55% daarboven. Liet de overledene geen partner en geen (klein)kinderen na, dan kan hij wel in zijn testament iemand aanduiden voor de singlevermindering: 3% tot €50.000 en 9% van €50.000 tot €100.000, voor maximaal €100.000 per nalatenschap. Er is een hervorming van de Vlaamse erfbelasting aangekondigd, maar daarover is nog niets beslist. De huidige tarieven blijven van toepassing.

Brussel

In Brussel krijgen alleen de echtgenoot en de wettelijk samenwonende het gunstige tarief. Zij betalen geen successierechten op hun nettodeel in de woning die op het moment van het overlijden de gezinswoning was. Op de rest van het erfdeel geldt één schaal, zonder splitsing tussen roerend en onroerend, en de eerste €15.000 is vrijgesteld.

Schijf (echtgenoot, wettelijk samenwonende)	Tarief
€0 tot €50.000	3%
€50.000 tot €100.000	8%
€100.000 tot €175.000	9%
€175.000 tot €250.000	18%
€250.000 tot €500.000	24%
Meer dan €500.000	30%

Een feitelijk samenwonende partner valt in Brussel onder het tarief voor anderen: 40% tot €50.000, 55% van €50.000 tot €75.000, 65% van €75.000 tot €175.000 en 80% daarboven. Die rechten worden eerst berekend op wat alle erfgenamen in die categorie samen erven en daarna verdeeld volgens ieders aandeel.

Wallonië

Ook in Wallonië krijgen alleen de echtgenoot en de wettelijk samenwonende het gunstige tarief. Hun nettoaandeel in de woning die minstens vijf jaar de hoofdverblijfplaats van de overledene was, is volledig vrijgesteld. De eerste €12.500 van het netto-erfdeel is vrijgesteld, en nog eens €12.500 als het netto-erfdeel niet hoger is dan €125.000.

Schijf (echtgenoot, wettelijk samenwonende)	Tarief
€0 tot €12.500	3%
€12.500 tot €25.000	4%
€25.000 tot €50.000	5%
€50.000 tot €100.000	7%
€100.000 tot €150.000	10%
€150.000 tot €200.000	14%
€200.000 tot €250.000	18%
€250.000 tot €500.000	24%
Meer dan €500.000	30%

Feitelijk samenwonenden krijgen in Wallonië geen gunsttarief en geen vrijstelling voor de gezinswoning. Zij betalen het tarief voor anderen: 30% tot €12.500, 35% van €12.500 tot €25.000, 60% van €25.000 tot €75.000 en 80% daarboven.

Rekenvoorbeeld voor een overlijden in 2026

Stel dat de langstlevende partner in volle eigendom het aandeel van de overledene in de gezinswoning krijgt, de helft van de woning, samen €150.000 waard, plus €150.000 spaargeld. Er zijn geen kinderen, geen schulden en geen andere erfgenamen, en wie niet gehuwd is, erft via testament. De overledene woonde al meer dan vijf jaar in de woning.

• Vlaanderen, gehuwd, wettelijk samenwonend of feitelijk samenwonend sinds minstens 3 jaar. De woning is vrijgesteld. Op het spaargeld is de eerste €75.000 vrijgesteld; de overige €75.000 ligt in de schijf van 9%. Erfbelasting: €75.000 x 9% = €6.750.
• Vlaanderen, feitelijk samenwonend tussen 1 en 3 jaar. Geen vrijstelling voor de woning, wel het partnertarief en het partnerabattement. Woning (onroerend): €50.000 x 3% = €1.500 plus €100.000 x 9% = €9.000, samen €10.500. Spaargeld (roerend): €6.750. Totaal €17.250.
• Brussel, feitelijk samenwonend. Tarief voor anderen op €300.000: €50.000 x 40% = €20.000, €25.000 x 55% = €13.750, €100.000 x 65% = €65.000 en €125.000 x 80% = €100.000. Totaal €198.750.
• Wallonië, feitelijk samenwonend. Tarief voor anderen op €300.000: €12.500 x 30% = €3.750, €12.500 x 35% = €4.375, €50.000 x 60% = €30.000 en €225.000 x 80% = €180.000. Totaal €218.125.

Een echtgenoot of wettelijk samenwonende betaalt in dezelfde situatie €9.550 in Brussel en €10.250 in Wallonië, omdat de gezinswoning ook daar is vrijgesteld en alleen het spaargeld belast wordt.

Erft de partner met kinderen in vruchtgebruik, dan moet eerst de waarde van dat vruchtgebruik bepaald worden en ligt het bedrag anders. Je notaris berekent de exacte erfbelasting in de aangifte van nalatenschap. Meer over het verschil tussen partner en kinderen lees je in erfbelasting partner vs kind en in hoeveel successierechten betaal je als echtgenoot.

Hoe bescherm je je partner?

• Een testament. Voor feitelijk samenwonenden is dat de enige manier om de partner te laten erven. Wettelijk samenwonenden kunnen er de partner meer mee geven dan het vruchtgebruik van de woning. Houd rekening met de reserve van de kinderen.
• Een aanwasbeding. Koop je samen een woning, elk voor de helft, dan kun je afspreken dat het deel van wie eerst overlijdt naar de langstlevende gaat. Op dat deel zijn dezelfde registratierechten verschuldigd als bij de aankoop. Het raakt de reserve van de kinderen niet en kan niet eenzijdig worden opgezegd. Meer hierover in huis kopen met je partner.
• Een levenslange huur. Feitelijk samenwonenden die elkaar geen eigendom of vruchtgebruik willen geven, kunnen bij notariële akte een levenslange huurovereenkomst sluiten. De langstlevende blijft dan in de woning wonen tegen betaling van huur aan de erfgenamen.
• Een schenking bij leven. Een geregistreerde schenking van roerende goederen, zoals geld, kost 3% tussen partners in Vlaanderen en Brussel, ook voor feitelijk samenwonenden die minstens een jaar samenwonen. In Wallonië is dat 3,3% voor echtgenoten en wettelijk samenwonenden en 5,5% voor anderen. Een niet-geregistreerde schenking telt mee voor de erfbelasting als de schenker binnen vijf jaar overlijdt (in Vlaanderen voor schenkingen vanaf 1 januari 2025, in Brussel vanaf 1 januari 2026, in Wallonië vanaf 1 januari 2022).

Het verschil tussen wettelijk en feitelijk samenwonen weegt dus zwaar, zowel in het erfrecht als in Brussel en Wallonië voor de belasting. De notaris legt uit welke combinatie in jullie situatie past. Achtergrond vind je op notaris.be en voor de Vlaamse partnerregels op vlaanderen.be.

De geërfde woning verkopen

Wil de langstlevende niet in de woning blijven, dan volgt vaak een verkoop. De erfbelasting wordt berekend op de marktwaarde van de woning, dus een realistische waarde is nodig voor de aangifte en voor een vraagprijs. Een gratis schatting geeft een eerste idee. Zijn er meerdere erfgenamen, lees dan ook moeten alle erfgenamen tekenen bij de verkoop.